Tουρκία και Δίκαιο Θάλασσας: δύο άσπονδοι εχθροί

turkey-map

Με το πέρας της μακροβιότερης διεθνούς συνδιάσκεψης του ΟΗΕ (Τρίτη Διεθνής Συνδιάσκεψη ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας 1973-1982), η διεθνής κοινότητα είχε καταφέρει να εκπονήσει ένα περιεκτικό κείμενο, ένα «σύνταγμα των ωκεανών» όπως χαρακτηρίστηκε, τη Σύμβαση ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας 1982 («Σύμβαση ΔΘ»). Η Σύμβαση ΔΘ κωδικοποίησε προϋπάρχουσες αρχές εθιμικού δικαίου εισάγοντας, παράλληλα, καινούργιες έννοιες. Μερικά από τα επιτεύγματα της Σύμβασης ΔΘ είναι ο καθορισμός του ανώτατου ορίου της χωρικής θάλασσας στα 12 ναυτικά μίλια («ν.μ.») (1 ναυτικό μίλι = 1852 μέτρα), ο θεσμός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης («ΑΟΖ») πλάτους 200 ν.μ., η έννοια του αρχιπελαγικού κράτους, η θεσμοθέτηση της διέλευσης transit μέσω στενών διεθνούς ναυσιπλοΐας, η αναγνώριση στα νησιά ισότιμου καθεστώτος με τα ηπειρωτικά εδάφη, η εγκαθίδρυση μηχανισμού επίλυσης διαφορών και άλλα. Ενώ, όμως, η πλειοψηφία των κρατών υποστηρίζουν τη ρύθμιση των θαλασσίων υποθέσεων με βάση τη Σύμβαση ΔΘ (167 συμβαλλόμενα μέρη), η Τουρκία αρνείται να προσχωρήσει σε αυτή. Αφορμή για το παρόν κείμενο αποτελεί καταψήφιση από πλευράς Τουρκίας -για άλλη μια χρονιά- του ετήσιου ψηφίσματος της Γενικής Συνέλευσης ΟΗΕ («ΓΣ») για τους Ωκεανούς και το Δίκαιο Θάλασσας.

Καίτοι η Σύμβαση ΔΘ είχε συνομολογηθεί το 1982, εντούτοις τέθηκε σε ισχύ μόλις το 1994, ένα χρόνο μετά την επικύρωσή της από τον απαιτούμενο αριθμό κρατών (60). Από το 1993, λοιπόν, η ΓΣ υιοθετεί ενιαύσιο ψήφισμα για τους Ωκεανούς και το Δίκαιο Θάλασσας, το οποίο πραγματεύεται θέματα που αφορούν σε όλους τους τομείς του δικαίου θάλασσας, αξιολογώντας τον βαθμό εφαρμογής της Σύμβασης ΔΘ και προτείνοντας καινούργιες δράσεις για τη βελτίωση της έννομης τάξης των θαλασσών. Εκείνο που αξίζει να τονιστεί είναι ότι η Τουρκία παραμένει το μοναδικό κράτος που έχει καταψηφίσει όλα τα ψηφίσματα της ΓΣ για το δίκαιο θάλασσας και γι’ αυτό η συγκεκριμένη στάση χρήζει ιδιαίτερης αναφοράς. Εξάλλου, ακόμα και οι υπόλοιπες χώρες που μαζί με την Τουρκία ψήφισαν εναντίον της υιοθέτησης της Σύμβασης ΔΘ το 1982 (ΗΠΑ, Ισραήλ, Βενεζουέλα) δεν εναντιώνονται στο ψήφισμα, αλλά είτε ψηφίζουν υπέρ είτε απέχουν από την ψηφοφορία.

Προτού προχωρήσουμε, σημειώνεται ότι η Τουρκία δεν είχε υπογράψει ούτε κάποια από τις Συμβάσεις της Γενεύης για το Δίκαιο Θάλασσας του 1958, οι οποίες αποτέλεσαν την πρώτη προσπάθεια κωδικοποίησης των κανόνων του δικαίου θάλασσας. Αργότερα, κατά τη διάρκεια της Τρίτης Συνδιάσκεψης, η Τουρκία, με φόντο την ελληνοτουρκική διαφορά για το Αιγαίο, εξέφρασε διαφωνία με πολλά από τα σημεία που εν τέλει ενσωματώθηκαν στη Σύμβαση ΔΘ και την οδήγησαν στο να μην την υπογράψει. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η Τουρκία ήταν αντίθετη με την επέκταση του πλάτους της χωρικής θάλασσας στα 12 ν.μ., με τη χρήση της μέσης γραμμής/ίσης απόστασης στις θαλάσσιες οριοθετήσεις, με τον κανόνα ότι τα νησιά μπορούν να παράγουν πλήρεις θαλάσσιες ζώνες και με την απαγόρευση της δυνατότητας κατάθεσης επιφυλάξεων (με την κατάθεση επιφύλαξης ένα κράτος δηλώνει ότι δεν δεσμεύεται από μία ή περισσότερες διατάξεις της σύμβασης).

Συνακόλουθα, η Τουρκία ψήφισε και φέτος εναντίον του Ψηφίσματος της ΓΣ (A/RES/70/235), το οποίο συγκηδεμόνευσε η Κύπρος, επαναβεβαιώνοντας ότι διάκειται εχθρικώς έναντι των κανόνων της δικαιικής τάξης των ωκεανών. Ωστόσο, θα πρέπει να μη λησμονείται πως οι πλείστες διατάξεις της Σύμβασης ΔΘ αποτελούν μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου, άρα πρέπει να γίνονται σεβαστές και από τα μη συμβαλλόμενα κράτη. Περιπλέον, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι συμβαλλόμενο μέρος, η Σύμβαση ΔΘ αποτελεί μέρος του κοινοτικού κεκτημένου οπότε, αν η Τουρκία θέλει να καταστεί πλήρες μέλος της Ένωσης, θα πρέπει να προσχωρήσει στη Σύμβαση ΔΘ (όταν παρέλθει η προθεσμία για υπογραφή ή/και όταν έχει τεθεί σε ισχύ μια διεθνής συνθήκη, δεν υπάρχει δυνατότητα υπογραφής της από τα κράτη, αλλά μόνο προσχώρησης).

Συμπερασματικά, ως συνάγεται από την προεκτεθείσα σκιαγράφηση της αντίληψης της Τουρκίας σε σχέση με το δίκαιο της θάλασσας, δεν πρέπει κανείς να αναμένει ότι το συγκεκριμένο κράτος θα σεβαστεί τα δικαιώματα των γειτονικών του χωρών στον θαλάσσιο χώρο. Βέβαια, αφ’ ης στιγμής εναπόκειται στη βούληση των κρατών να καταστούν μέρη μιας διεθνούς σύμβασης, κανείς δεν μπορεί να τα αναγκάσει, αν δεν το επιθυμούν (μόνο εμμέσως π.χ. να τεθεί ως προϋπόθεση για ένταξη σε διεθνή οργανισμό). Εκείνο, όμως, που υπενθυμίζουν τέτοιες συμπεριφορές είναι το πώς πρέπει να αντιμετωπίζουν τα άλλα κράτη όσους δεν σέβονται το δίκαιο· απαξιώνοντάς τους ως παρίες και διεκδικώντας στερρώς τα δικαιώματά τους, όχι υποχωρώντας συνεχώς βαυκαλιζόμενα ότι οι αδικοπραγούντες θα τα λυπηθούν.

Leave a Reply