Η συμφωνία οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας μεταξύ Τουρκίας – «ΤΔΒΚ»

Screen Shot 2014-05-01 at 10.53.37 AMΧάρτης από παρουσίαση του Υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας

Ακόμα μία ενδιαφέρουσα εξέλιξη σχετικά με το Δίκαιο Θάλασσας σημειώθηκε πρόσφατα (10/04/2014), με την αποστολή ρηματικής διακοίνωσης από πλευράς Τουρκίας προς τον ΓΓ του ΟΗΕ. Διά του εγγράφου αυτού, η γείτονα κοινοποίησε τις γεωγραφικές συντεταγμένες της υφαλοκρηπίδας της στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως προέκυψαν μετά τη συμφωνία οριοθέτησης με την «ΤΔΒΚ». Βέβαια, η ρηθείσα συμφωνία δεν είναι καινούργια, αφού είχε υπογραφεί την 21/09/2011 και επικυρώθηκε από την Τουρκία την 29/06/2012. Με τη δημοσιοποίηση των συντεταγμένων και το αίτημα για δημοσίευσή τους στο Law of the Sea Bulletin (επίσημη έκδοση του Τμήματος Δικαίου Θάλασσας του ΟΗΕ), η Τουρκία επιχειρεί την επισημοποίηση και αποδοχή της υπό κρίσιν συμφωνίας από τη διεθνή κοινότητα. Επίσης, είναι σημαντικό το ότι η Τουρκία χρησιμοποίησε τη διαδικασία που απαιτεί ο ΟΗΕ σύμφωνα με το άρθρο 84§2 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο Θάλασσας 1982 («η Σύμβαση»), στην οποία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος. Λόγω του ανυποστάτου της «ΤΔΒΚ», όμως, στον σχετικό ιστότοπο του ΟΗΕ το έγγραφο δεν αναρτήθηκε στην κατηγορία όπου βρίσκονται παρόμοιες υποβολές.

Εξετάζοντας τα επιμέρους σημεία της προαναφερθείσας συμφωνίας, παρατηρούμε ότι σε αυτήν αποτυπώνονται οι διαχρονικές θέσεις της Τουρκίας σε σχέση με το Δίκαιο Θάλασσας. Κατ’ αρχάς, η οριοθέτηση αφορά μόνο την υφαλοκρηπίδα και όχι την ΑΟΖ. Κάθε παράκτιο κράτος έχει δικαίωμα να επιλέξει ποιες θαλάσσιες ζώνες θα οριοθετήσει, οπότε δεν υπάρχει κάτι μεμπτό ως προς τούτο. Ωστόσο, η επιλογή αυτή υποδηλοί την πάγια θέση της Τουρκίας ότι τα νησιά δεν έχουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Από τη δεκαετία του 1970 η Τουρκία υποστηρίζει ότι τα νησιά του Αιγαίου επικάθονται επί της υφαλοκρηπίδας της Ανατολίας και δεν έχουν δική τους. Αυτό το ζήτημα έγινε αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων μεταξύ Ελλάδος και Κύπρου από τη μία και Τουρκίας από την άλλη, κατά τη διάρκεια της Τρίτης Συνδιάσκεψης ΟΗΕ για το Δίκαιο Θάλασσας (1973-1982). Εν τέλει, τόσο η Σύμβαση (άρθρο 121) όσο και προσφάτως (2012) το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης (ΔΔΔ) στην υπόθεση Νικαράγουα εναντίον Κολομβίας (παρ. 214), απέρριψαν αναφανδόν τη συγκεκριμένη τουρκική θέση.

Κατ’ αντίστοιχο τρόπο, όμως, η Τουρκία εφήρμοσε την ανωτέρω θέση της και στην υπό εξέτασιν περίπτωση. Καθώς θεωρεί ότι η Κύπρος έχει μειωμένη επήρεια σε σχέση με τη μεγαλύτερη σε μήκος μικρασιατική ακτή και δεν μπορεί να έχει ούτε υφαλοκρηπίδα ούτε ΑΟΖ, για την οριοθέτηση χρησιμοποιήθηκαν οι αόριστες αρχές της ευθυδικίας/σχετικών περιστάσεων (equitable principles/relevant circumstances). Με αυτό τον τρόπο, η Τουρκία εξασφάλισε μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση και η οριοθετική γραμμή βρίσκεται πιο κοντά στις ακτές της Κύπρου. Εδώ εμφαίνεται η παλαιόθεν αρνητική θέση της Τουρκίας προς τη μέθοδο οριοθέτησης με βάση τη μέση γραμμή/ειδικές περιστάσεις (median line/special circumstances). Καθίσταται, λοιπόν, εναργές πως η συμφωνία είναι ετεροβαρής και ευνοεί περισσότερο την Τουρκία.

Εν πάση περιπτώσει, η συμφωνία αυτή είναι άκυρη εξ υπαρχής και δεν μπορεί να έχει ισχύ στο Διεθνές Δίκαιο. Τούτο συνάγεται από το γεγονός ότι η «ΤΔΒΚ» δεν συνιστά νόμιμη κρατική οντότητα και, συνεπώς, δεν μπορεί να συνομολογεί διεθνείς συνθήκες και να διεκδικεί θαλάσσιες ζώνες. Η ακυρότητα της «ΤΔΒΚ» είναι απότοκο της παράνομης χρήσης βίας από την Τουρκία το 1974, κατά παράβαση του άρθρου 2§4 Χάρτη ΟΗΕ. Η χρήση βίας αποτελεί το στοιχείο εκείνο που θα εμποδίζει στο διηνεκές την νομιμοποίηση της αποσχιστικής οντότητας στη βόρειο Κύπρο, όπως επιβεβαιώθηκε το 2010 από το ΔΔΔ στη Συμβουλευτική Γνωμοδότηση σχετικά με τη Μονομερή Ανακήρυξη Ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου (παρ. 81). Έχοντας υπ’ όψιν τα προεκτεθέντα, υποβάλλεται για προβληματισμό το ενδεχόμενο η συμφωνία αυτή να δεσμεύει το κράτος που θα προκύψει από μια μελλοντική λύση του Κυπριακού.

Τέλος, ιδιαίτερης σημασίας είναι το γεγονός ότι η Τουρκία στην παρούσα υπόθεση ακολουθεί τις προβλεπόμενες υπό το Διεθνές Δίκαιο διαδικασίες, αφού γνωρίζει ότι η συμφωνία οριοθέτησης αποτελεί κενό γράμμα, εάν δεν αναγνωριστεί από τη διεθνή έννομη τάξη⋅ αυτό καταδεικνύει τη βαρύτητα που μπορεί να έχει το Διεθνές Δίκαιο. Οι προκλήσεις στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου είναι τεράστιες και για ν’ αντιμετωπιστούν επαρκώς απαιτείται σοβαρή στοχοθεσία και επιστημοσύνη, πάντοτε σύμφωνα με τις αρχές της διεθνούς νομιμότητας.

Leave a Reply